| |
Pijawki to gromada pierścienic licząc ok. 650 gatunków. Zdecydowaną
większość stanowią gatunki słodkowodne, lecz znane są tez ich formy morskie oraz
lądowe, które żyją w klimacie ciepłym i wilgotnym, oraz morskie. Pijawki
lekarskie to gatunek pijawek należących do rzędu pijawek szczękowych, należący
do tej największej grupy - słodkowodnej. Występują w Europie, Afryce północnej
oraz Azji południowo-wschodniej w płytkich zbiornikach wodnych i na terenach
błotnistych. Kiedyś jej występowanie było częstsze, jednak populacja została
mocna przetrzebiona w wyniku czego w wielu państwach jest gatunkiem chronionym.
Długość hirudo medicinalis może osiągnąć nawet 20 cm. Jej
ciało jest spłaszczone w kierunku grzbietowo-brzusznym, gładkie; strona
grzbietowa jest wypukła, natomiast brzuszna - płaska.
Jej barwa może
być różne najcześciej jest to ciemnozielona, bądź ciemnobrązowa. Pijawki
lekarskie mają stałą liczbę segmentów - 34. Liczba segmentów widoczna na
zewnątrz nie odpowiada liczbie segmentów znajdujących się wewnątrz ciała - jest
pięciokrotnie mniejsza. Pijawki są wyposażone w przednią i tylną przyssawkę.
Szczególną rolę odgrywa przyssawka przednia, bowiem to dzięki niej odbywa się
proces pobierania pokarmu od żywiciela (ssaków, płazów, gadów). Pośrodku
przedniej przyssawki znajduje się otwór gębowy prowadzący do jamy gębowej
zaopatrzonej w szczęki, którymi pijawka bezboleśnie nacina skórę ofiary. Każda
szczęka wyposażona jest w 80 - 90 mikroskpijnych zębów, którymi przegryza skórę
na głębokość ok. 1,5 mm. Jama gębowa jest połączona z silnie umięśnioną
gardzielą, ktora pełni funkcję aparatu ssącego. Brzegi otworu gębowego lub
bezpośrednio w szczękach znajdują się ujścia gruczołów gardzielowych, których
wydzielina, zawiera trzy składniki:
- hirudynę zapobiegającą krzepnięciu krwi
- histaminę powodującą rozszerzanie naczyń krwionośnych
- substancje znieczulające
Zapas krwi, który został wyssany
przez pijawkę lekarską jest magazynowany w 10 uchyłkach rozbudowanego wola.
Pijawka może jednorazowo pobrać tyle krwi, że jej ciężar wzrośnie kilkakrotnie.
Krew do żołądka przedostaje się bardzo powoli, a strawienie zmagazynowanej krwi
zajmuje do kilku miesięcy, a przerwy między posiłkami trwają wiele miesięcy
(nawet do 2 lat). Należy nadmienić, że w tym miejscu często popełniany jest błąd
merytoryczny polegający na przyznaniu funkcji trawiennych wolom, a to żołądek
pełni tę funkcję. Za żołądkiem znajduje się zakończenie układu trawiennego,
czyli odbyt znajdujący od strony grzbietowej ciała pijawki. Na przednim odcinku
ciała na segmentach od 2 do 6, znajduje się 5 par oczu w postaci plamek. Oprócz
oczu w nabłonku zewnętrznym rozmieszczone są komórki nerwowe w postaci brodawek
dotykowych i chemoreceptorów. Pijawka lekarska dzięki nim reaguje też na zmiany
temperatury, zapach, dźwięki, ruch wody lub powietrza, zawartość substancji
chemicznych, pole magnetyczne oraz pole elektryczne.
Pijawki są
obojniakami mającymi bardzo skomplikowany układ rozrodczy. Zaplemienie odbywa
się drogą wszczepienie plemników. Polega to na tym, że plemniki jednego osobnika
przebijają błonę ciała drugiego osobnika; wnikają do wnętrza jego ciała, po czym
dostają się do żeńskich narządów rozrodczych i je zapładniają. Jaja w kokonach
pijawka lekarska składa do wilgotnej gleby na brzegu zamieszkiwanego zbiornika
lub nosi na ciele po stronie brzusznej. W krótkim odstępie czasu z zapłodnionych
jaj wylęgają się młode pijawki.
Właściwości lecznicze pijawek lekarskich
Paradontoza, niepłodność
kobiet i mężczyzn, nadciśnienie tętnicze choroba niedokrwienna serca, migrena i
wiele wiele innych chorób znalazło swoje panaceum w zbawiennym działaniu pijawek
lekarskich. Do połowy XIX właściwości pijawek były zachwalane wyłącznie przez
znachorów, lekarzy specjalizujących się w medycynie niekonwencjonalnej. Jednak
po kolejnych odkryciach poprzedzonych wieloletnimi badaniami, dośwadczeniami, iż
hirudyna zawarta w hirudo medicinalis ma właściwości
uzdrawiania, znaczenie pijawek w medycynie ciągle rośnie. Według specjalistów
wkrótce stanie się powszechnie stosowanym środkiem leczniczym. Już medycy
niekonwencjonalni starożytnego Egiptu leczyli chorych pijawkami lekarskimi...
Oto kilka faktów z historii:
- w starożytnym Egipcie uzdrawiacze zalecali przystawianie pijawek w celu
wyssania zepsutej krwi. Zabiegi przeprowadzano nacinając skórę i przystawiając w
tym miejscu pijawki
- w starozytnej Grecji upustami krwi leczono wszelkie choroby zakaźne
- zalecano przystawianie pijawek do newralgicznego miejsca i czekanie, aż same
odpadną
- w II wieku rzymski lekarz Antyllus napisał książkę "Poradnik w krwi
opuszczaniu"
- w krajach gdzie dominującą religią był islam upuszczanie krwi było
najpopularniejszą praktyką uzdrawiaczy
- w średniowieczu upuszczanie krwi poprzedzała kąpiel w gorącej wodzie.
Zalecano upuszczanie krwi z jak największej ilości żył.. Była to także
powszechna praktyka czysto profilaktyczna
- w XIX wieku słój z pijawkami lekarskimi był obowiązkowym wyposażeniem apteki
"Złotym wiekiem" w wykorzystaniu pijawki lekarskiej był
okres XVIII w.. - XIX w. W tym okresie zużyto ok. 76 milionów sztuk pijawki
lekarskiej. Dużą zasługę w tym ma Francois J. V. Broussais dyrektor
szpitala Val de Gráce w Paryżu i jeden z doktrynerów panującego wówczas
sceptycyzmu oraz nihilizmu terapeutycznego. Uważał on, że odpowiedzialność za
wszelkie choroby u człowieka ponosi niedoskonałość układu pokarmowego.
Doprowadzenie układu pokarmowego do "stanu używalności" miało polegać na
upuszczaniu krwi. Wiara w zbawienny wpływ pijawek leczniczych była tak wielka,
że wytworzył się swoisty nurt - pijawkomania. Do tego stopnia, że lekarze nawet
nie wiedząc na jaką przypadłość chory cierpi, w ciemno przystawiali mu od 20 do
30 pijawek i dopiero po tym stawiali diagnozę. Popularność leczenia hirudo
medicinalis została znacząco osłabiona ok. 1830. Pierwsza przyczyną były
badania Pierre'a Louisa, który swoje pogardliwe stanowisko wobec leczenia
pijawkami potwierdził adekwatnymi badaniami. Badania zostały później powtórzone
przez polskiego uczonego Józefa Dietla przedstawiciela szkoły sceptyków -
wynik był ten sam. Drugim powodem było wprowadzenie leków farmaceutycznych,
uznawanych powszechnie za wiele skuteczniejsze niż "przestarzałe metody leczenia
pijawkami. W 1884 roku temat pijawek powrócił za sprawą Jana B.
Haycrafta, ktory odkrył, że krew stanowiąca pożywienie pijawki nie ulega
krzepnięciu w jej przewodzie pokarmowym; a niedługo potem za sprawą F.
Markwardta, który odkrył hirudynę, składnik śliny pijawki lekarskiej, oraz
najlepszy dotąd znany lek przecizakrzepowy. Wkrótce po tych odkryciach posypało
sie wiele nowych nieznanych faktów z dziedziny leczenia pijawkami. A zapewne
wiele z jej leczniczych właściwości jest nadal nieznanych.
Pod koniec
2005 roku głośno było, iż badacze z Universitat Autónoma de Barcelona
odkryli w ślinie tych stworzeń kolejnych 16 białek obniżających krzepliwość
krwi.
Wytwarzane przez nie substancje mają małe cząsteczki, czym
różnią się od stosowanych przez nas dotychczas leków
-
tłumaczy autor badań dr Oscar Yanes. Dzięki temu odkryciu lekarze mogą
opracować nowe preparaty chroniące ludzi przed zawałami i udarami mózgu. Pijawki
doceniono też za działanie znieczulające. Badania w klinice w Essen (Niemcy)
objęły 16 pacjentów (średnia wieku - 68 lat) z bólami kolan trwającymi już od
dłuższego czasu . Bóle te nie były związane z urazami, lecz spowodowane przez
zapalenie stawów (potwierdziło to badanie rentgenowskie). W takim etapie, w
której ulgi nie przynoszą żadne tradycyjne lekarstwa, pijawki lekarskie działają
doskonale. Wiedzą o tym chirurdzy plastycy, którzy stosują pijawki w bardzo
ciężkich przypadkach - po operacjach przyszycia palców, uszu, a nawet prącia.
Pijawki łagodzą opuchlizny, nie dopuszczają do powstania skrzepów, zablokowania
żył.. Przed ponad rokiem amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) dopuściła do
użytku pijawki lekarskie (Hirudo medicinalis), oficjalnie
uznając je za lekarstwo. Lekarze przyznali, że hirudyna jest o wiele
skuteczniejsza w zapobieganiu zawałom, niż stosowana do tej pory aspiryna czy
heparyna. Być może to pierwszy krok zrobiony ku przekonaniu sceptykow do
leczenia przy pomocy pijawek lekarskich.
Oto ważniejsze związki
produkowane przez pijawki:
-
- Hirudyna
- substancja białkowa, która zapobiega krzepnięciu krwi. Hirudyna jest
inhibitorem trombin. Jej bardzo aktywne działanie uzyskiwane jest dzięki
współdziałaniu z innymi wydzielinami gruczołów ślinowych pijawki, między innymi
z hementyną, hementeryną oraz antystatyną. Pijawki produkują także
PSEUDOHIRUDYNĘ, która zbudowana jest tylko z 45 aminokwasów i nie ma właściwości
antykoagulacyjnych (Baskova i Cherkesova 1980), a także HIRUDYNĘ-PA zbudowaną z
66 aminokwasów i masie cząsteczkowej 7026 oraz HIRUDYNĘ VARIANT-2 PREKURSOR o 72
aminokwasach i masie cząsteczkowej 7571. Aktywność hirudyny mierzona jest w
jednostkach międzynarodowych NIH (National Institute of Health) jako funkcja jej
działania antytrombinowego, wyrażonego w jednostkach At-U. Jedna jednostka
antytrombinowa (At-U) odpowiada 0,1 mikrograma czystej hirudyny. Każda dorosła
pijawka Hirudo medicinalis zawiera w sobie około 285 At-U hirudyny (Markwardt
1967), jednak jej ilość zależy od czasu, jaki upłynął od ostatniego karmienia
pijawki i największą koncentrację osiąga w 150 dniu (Zapkuvene i Sinyavichene
1976). Badania in vivo nie wykazały żadnych działań ubocznych czystej hirudyny
(Markwardt 1958, 1963; Markwardt, Hauptmann, Nowak, Klesson i Walsmann 1982).
Zastrzyki dożylne z 20 mg czystej hirudyny na 1 kg masy ciała królików, nie
wykazywały jakiejkolwiek toksyczności, a białe myszy przeżywały zastrzyki
śródotrzewnowe czystej hirudyny w dawce 1 g/kg masy ciała. Hirudyna dość szybko
znika z krwi i jest wydalana przez nerki (70-80 procent po jednej godzinie). U
osób z niektórymi chorobami krwi, hirudyna jest o wiele lepszym antykoagulantem
(w dawce 1000 At-U/na kg masy ciała przez godzinę), niż powszechnie używany w
medycynie wielocukier - heparyna, czy otrzymywana z koniczyny dikumaryna.
Dotyczy to szczególnie braku lub niskiego poziomu antytrombiny III we krwi i
powstających skrzepów śródnaczyniowych, niewydolności nerek, wstrząsów
septycznych lub różnych specyficznych przypadków dziedzicznych.
-
- BDELINA
- jest inhibitorem protez takich jak trypsyna, chymotrypsyna i plazmina,
które są czynnikami stanów zapalnych i ich rozprzestrzeniania się w tkankach.
Występuje przynajmniej w dwóch odmianach jako bdelina A i bdelina B. Zbudowana
jest z 45 aminokwasów i posiada bardzo duże powinowactwo do produkowanego w
trzustce ssaków inhibitora trypsyny. Interesującym jest fakt, że bdelina i
hirudyna mają dokładnie przeciwne właściwości na proces krzepnięcia krwi.
Występuje ona we wszystkich odcinkach ciała pijawki oraz w jej gruczołach
ślinowych, ale największą koncentrację osiąga w strefach ciała i organach
związanych z reprodukcją.
-
- HIRUSTAZYNA
- jest kolejnym zidentyfikowanym niedawno antykoagulantem produkowanym
przez Hirudo medicinalis. Należy do związków organicznych zaliczanych
do rodziny antystazyn.. Jest inhibitorem sieci kalikreinowych, trypsyny,
chymotrypsyny i katepsyny G. Zbudowana jest z 55 aminokwasów a jej masa
cząsteczkowa wynosi 5878.
-
- GILANTYNA
- wyizolowana zastała z gruczołów ślinowych pijawki Haementeria
ghilianii. Jest białkiem zawierającym duże ilości siarki. Działa jako
antykoagulant i silny lek antyprzerzutowy. Jest bardzo aktywnym inhibitorem
czynnika Xa. Należy do grupy antystazyn. Zbudowana jest ze 119 aminokwasów, a
jej masa cząsteczkowa wynosi 13317.
-
- APYRAZA
- jest potężnym enzymem upłynniającym krew (zmniejszającym jej
lepkość).
-
- EGLINA
- jest silnym środkiem przeciwzapalnym (inhibitorem czynników stanów
zapalnych) oraz bardzo aktywnym antyutleniaczem. Jest potężnym inhibitorem
proteaz takich jak elastaza i katepsin G, uwalnianych przez ludzkie
różno-postaciowo-jądrowe granulocyty, co pozwala natychmiast lokalizować urazy
oraz pooperacyjne stany zapalne i je skutecznie blokować. Egliny rozkładają
także chymotrypsynę i subtylizynę - proteazy produkowane przez bakterię Bacillus
subtilis. Występuje kilka odmian eglin produkowanych przez pijawki. Najlepiej
poznaną jest eglina C, która ma masę cząsteczkową 8100 i składa się z 70
aminokwasów i jest dość podobna do inhibitora trypsyny i chymotrypsyny ziemniaka
oraz jęczmienia (przynajmniej 27 identycznych aminokwasów). Egliny są związkami
bardzo trwałymi. W badaniach wykazano ich skuteczność w leczeniu niektórych
tików nerwowych oraz wrzodów śródbłonka jelit i nieswoistego rozkładu białek
związanych z posocznicą. (Von Bary 1979; Seemiiller 1979).
-
- HEMENTYNA
- jest fibrynogenolitycznym enzymem zdolnym zapobiegać krzepnięciu krwi
oraz rozkładać (inkoagulować) utworzone już zakrzepy.. Jest produkowana w dużych
ilościach przez oba gruczoły ślinowe pijawki Haementeria ghilianii, przy czym
mechanizm jej działania jest całkiem inny niż antytrombinowe działanie hirudyny
produkowanej przez Hirudo medicinalis. Hementyna degraduje fibrynogen i włóknik
w krwi i jest niepodobna do żadnego innego antykoagulanta produkowanego przez
zwierzęta wysysające krew. Hementyna jest szczególnie interesująca w lecznictwie
medycznym, ponieważ jest nieczuła na obecny we krwi naturalny enzym rozkładający
białka. Masa cząsteczkowa hementyny wynosi 120.000. W temperaturze pokojowej
jest trwała przez wiele godzin i traci swoje właściwości w temperaturze 60°C
działającej przez 15 minut lub w kontakcie ze związkami chelatującymi. Z obu
gruczołów ślinowych pijawki Haementeria ghilianii można wyekstrahować do 4,5 mg
białka, z którego 2,8 % to hementyna. Jedna pijawka zawiera hementynę zdolną
inkoagulować do 300 ml krwi. Nie ustalono dotychczas w sposób jednoznaczny, czy
Hirudo medicinalis także produkuje istotne ilości hementyny.
-
- DESTABILAZA
- jest fermentem charakteryzującym się silnym działaniem
przeciwagregacyjnym powodującym rozkładanie zakrzepłej krwi, co otwiera nowe
drogi i możliwości dla hirudoterapii. Destabilaza zawiera także unikalną
substancję niskocząsteczkową PROSTAGLANDYNĘ (podobną do PROSTACYCLINY).
Utrzymuje ona w dobrym stanie (regeneruje) naczynia krwionośne, przewód
pokarmowy oraz reguluje poziom cukru we krwi. Najbardziej tajemniczym w
działaniu prostaglandyny jest "samoregulacja" ciśnienia krwi. Jeśli jest ono za
niskie zostaje podwyższone, jeśli natomiast jest zbyt wysokie zostaje
automatycznie obniżone do stanu optymalnego. Nie jest jeszcze w sposób
ostateczny wyjaśniony mechanizm tego działania i jest on przedmiotem usilnych
dociekań naukowych.
-
- HIALURONIDAZA
- jest substancją o podwójnym działaniu. Jest silnym antybiotykiem oraz
czynnikiem umożliwiającym szybkie przenikanie przez błony komórkowe,
sąsiadujących ze sobą komórek i tkanek ciała. Świadomość istnienia substancji o
takim działaniu miał Heidenhain już w 1891, ale dopiero późniejszy laureat
Nagrody Nobla, Claude (1937, 1940) przyjrzał się bliżej temu zjawisku i odkrył
silne działanie rozszerzające i rozpulchniające wyciągów z pijawek, na tkanki
ciała i skórę. Silne właściwości antybiotyczne tego enzymu demonstrował także
już w 1941 roku Hist, ale jego doniesienia dość długo nie cieszyły się uznaniem
w świecie ówczesnej medycyny. Ciekawą właściwością tego enzymu jest
rozpuszczanie związków wielocukrowych, tworzących ścianki przetrwalników wielu
mikroorganizmów. W doświadczeniach swych, Hist leczył hialuronidazą z
powodzeniem, zakażenia otrzewnej u myszy i świnek morskich, natomiast
Bagdasarova już w 1969 roku skutecznie leczyła nią jaskrę u ludzi. Masa
cząsteczkowa czystej hialuronidazy wynosi 28500. W skrajnych warunkach pH i w
temperaturze 50°C enzym ten aktywny jest przez jedną godzinę. Najdłużej działa w
38°C i przy pH 5.5.
-
- LIPAZY i ESTERAZY
- to substancje powodujące rozkład tłuszczy.
-
- SUBSTANCJE ZNIECZULAJĄCE
- niezidentyfikowane bliżej, silne czynniki przeciwbólowe. Przypuszcza
się, że działanie przeciwbólowe tych substancji wynika z dużej atrakcyjności dla
ludzkiego mózgu NEUROPEPTYDÓW produkowanych przez pijawkę. Neuropeptydy te
zawierają ENDORFINY znane powszechnie jako HORMONY SZCZĘŚCIA. Poza efektami
przeciwbólowymi endorfiny te powodują: - likwidację uczucia niepokoju i euforii
oraz uspokojenie - usuwają psychiczne oraz fizyczne uzależnienia, zwiększają
tolerancję, likwidują złe samopoczucie, depresję oddechową, nudności, depresję i
inne symptomy obserwowane u osób uzależnionych od narkotyków i alkoholu.
Wszystkie pijawki produkują jakieś substancje przeciwbólowe za wyjątkiem
uzbrojonych w żądło pijawek Haemadipsa picta z deszczowych lasów Borneo oraz
Haemadipsa ornata zasiedlającej pnącza w buszach Indii, których ukłucia są
bardzo bolesne (Moore 1927, 1929; Tracz 1982).
-
- ANTYELASTAZA
- ogranicza działania elastaz, to jest fermentów, które degradują skórną
elastynę.
-
- SUBSTANCJA ROZSZERZAJĄCA NACZYNIA KRWIONOŚNE
- bardzo podobny do histaminy bliżej nie zidentyfikowany jeszcze związek
organiczny. Jako pierwszy fakt rozszerzania naczyń krwionośnych pod wpływem
wydzieliny gruczołów ślinowych pijawki Hirudo medicinalis wyjaśnił i opisał w
1939 roku Lindemann. Było to potwierdzeniem wcześniejszych obserwacji (Magnus
1928), że wokół ugryzienia przez pijawkę następuje powiększanie się naczyń
włosowatych.
-
- NEUROTRANSMITERY
- związki biochemiczne regulujące przepływy impulsów elektrycznych w
komórkach nerwowych. Należą do nich dopanina, serotonina, acetylocholina, oraz
enkepfalina. Mają one duży wpływ na ograniczenia w odczuwaniu bólu oraz zmiany w
zachowaniu polegające na uwolnieniu od niepokoju, bądź depresji, wywoływaniu snu
a także potężnych emocjonalnych i czuciowych doświadczeń, ale bez behawioralnego
pobudzenia, psychozy lub obłędu powodowanego przez narkotyki typu LSD czy
amfetaminę. Ponadto serotonina ma wpływ na utrzymanie właściwej temperatury
ciała oraz na postrzeganie czuciowe. Odkryto także, że choroby psychiczne,
głównie schizofrenia mogą być spowodowane anomaliami w transmisji serotoniny
pomiędzy neuronami.
-
- ANTYBIOTYK CHLOROMYCETYNA
- posiada bardzo silne działanie przeciwbakteryjne. Jest on produkowany
przez żyjącą w symbiozie z pijawką lekarską specyficzną bakterię. Dotychczas
uważano, że bakteria ta to Aeromonas hydrophila (= Pseudomonas hirudinis). Pod
tą nazwą jest ona jeszcze opisywana w literaturze oraz wielu publikacjach. W
rzeczywistości po zastosowaniu najnowszych szczegółowych badań genetycznych
(testy biochemiczne i sekwencjonowanie 16S rRNA) wykazano, że mikroorganizm ten
to bakteria Aeromonas veronii biovar sobria. Taką samą bakterię znaleziono w
przewodzie pokarmowym żywiących się krwią nietoperzy wampirów Desmodus rotundus
zamieszkujących Amerykę Południową. Antybiotyk ten okazał się bardzo skuteczny
przy leczeniu wrzodów (Catterina 1897; Miihling 1899; Weiler 1949), powracającej
gorączki (Weiler 1949), tężca, zapalenia opon mózgowych, zakażenia bakterią
streptococcal (Steffen-hagen i Andrejew 1911; Hirst 1941; Weiler 1949 i inni),
różycy świń, tularaemii (Weiler 1949) oraz zakażeniom Staphylococcus aureus
(Weiler 1949). Kultura bakteryjna Aeromonas veronii biovar sobria in vitro
zabija prądki gruźlicy (Schweizer 1936), likwiduje dezynterię oraz chroni przed
błonicą i innymi chorobami (Busing 1953).
-
- SUBSTANCJE ANTYNOWOTWOROWE
- w doświadczeniach naukowych prowadzonych na myszach z wszczepionym
laboratoryjnie nowotworem mięsaka T 241, uzyskano wstrzymanie rozwoju guzów
nowotworowych, a także ich cofanie się po zastosowaniu ekstraktu z gruczołów
ślinowych pijawki Haementeria ghilianii. To, że pijawki mogą mieć
antynowotworowe właściwości zasugerowali po raz pierwszy Loeb i Fleisher jeszcze
w 1913 roku, relacjonując swoje obserwacje z cofającymi się nowotworami u myszy
po zastosowaniu ekstraktów z pijawek. Doniesienia te zostały jednak
zbagatelizowane, a potem zapomniane. Dotychczas nie została rozpoznana
substancja lub substancje o tych niezwykle ciekawych
właściwościach.
Hirudoterapia - co to jest?
Sama nazwa hirudoterapia
pochodzi od łacińskiej nazwy - hirudo, czyli pijawka. Do hirudoterapii
mogą być wykorzystywane tylko pijawki należące do gatunku hirudo medicinalis
stanowiącego nie więcej niż 0,3% populacji wszystkich gatunków pijawek. Mogą to
być: pijawka lekarska apteczna (Hirudo medicinalis officinalis),
pijawka lekarska lecznicza (Hirudo medicinalis medicinalis) bądź
pijawka lekarska orientalna (Hirudo medicinalis orientalis)
W zamierzchłych czasach jedna osoba (głównie kobiety), potrafiła
chodząc po wodach, bagnach "złapać" ponad 1,5 tyś. pijawek dziennie. Wiązało się
to z ryzykiem, że pijawka nabyła w czasie swojego życia wiele bakterii, a
następnie podczas procesu przyssawania bakteria przedostałyby się do krwioobiegu
żywiciela.
Dziś pijawki lekarskie pod tym względem nie stanowią
praktycznie żadnego zagrożenia, ponieważ są hodowane w specjalnych ośrodkach -
zgodnie z konwencją Waszyngtońską i posiadają świadectwo pochodzenia. Muszą być
czyste, żeby nie przenieść żadnej choroby krwi. Dlatego każde przystawienie
pijawki lekarskiej do danego pacjenta powinno być jej dziewiczym przystawieniem.
Absolutnie wykluczone jest stosowanie hirudo medicinalis przez dwie
osoby. Po zabiegu pijawki lekarskie likwidowane są zgodnie z
obowiązującymi przepisami i ustaleniami z Powiatowym Lekarzem Weterynarii.
Hirudoterapia ma na celu podnieść odporność organizmu oraz
obniżyć gęstość krwi. Dlatego jest pożądana w następujących schorzeniach:
- żylaki
- niedokrwienia kończyn dolnych
- hemoroidy
- choroby kręgosłupa
- korzonki
- zaburzenia metabolizmu
- skazy krwotoczne
- reumatyzm
- impotencja
- ból głowy
- nadciśnienie, niedociśnienie
- choroby płuc i oskrzeli
- alergie
- choroby skóry
- przy operacjach przyszycia palców, uszu, prącia
Czas i rezultaty
leczenia zależą od:
- prawidłowej diagnozy
- wieku pacjenta
- stanu zaawansowania choroby
- płci
- budowy jego ciała
- nastawienia pacjenta
- czy pijawka będzie przystawiona we właściwym miejscu
- jak dlugie będą przerwy między sesjami
Z punktu widzenia pacjenta
zabieg polega na przystawieniu pijawki do chorego miejsca na jego ciele.
Tymczasem należy uświadomić sobie, że w czasie przyssania pijawki zachodzą dwa
procesy:
- zepsuta krew znajduje swe ujście,
- pijawka lekarska uwalnia wiele substancji do krwioobiegu, w szczególności
hirudynę, prostaglandyny, adelinę, galantynę, hialuronidazę, lipazy,
neurotransmitery, antyelestazy.
Podczas zabiegu pijawka przylega
szczelnie do skóry zapobiegając przedostawaniu się do organizmu bakterii. Ranka
jest chroniona przed przedostaniem się bakterii opatrunkiem jałowym - opatrunku
nie należy po żadnym pozorem usuwać, bowiem grozi to zakażeniem. Po zabiegu do
24 godzin z małej rany może wyciekać krew, spowodowane jest to
antykoagulacyjnymi właściwościami hirudyny zawartej w ślinie pijawki lekarskiej.
Mogą również występować zaczerwienienia skóry lub pieczenie wokół rany,
ustępujące po kilku dniach. Ran nie należy rozdrapywać, należy je przetrzeć
spirytusem lub zastosować maść zapobiegającą swędzeniu. Jeśli
zaobserwuje się nieprawidłowości w procesie gojenia ran należy skontaktować się
z lekarzem przeprowadzającym zabieg hirudoterapii.
W 2001
roku w szpitalu w Essen w Niemczech przeprowadzono sławny eksperyment z
pijawkami lekarskimi. Eksperyment objął 16 pacjentów ze średnią wiku 68 lat,
którzy cierpieli chroniczny ból kolan. Ból nie był związany z urazami, lecz
spowodowało zapalenie stawów - co zresztą potwierdziło badanie RTG. Trzy dni
przed eksperymentem/zabiegami zmierzono poziom bólu u pacjetów. Sześć osób z tej
grupy leczony w sposób tradycyjny poprzez ćwiczenia, fizjoterapię, a pozostałych
za pomocą pijawek lekarskich. Pijawki były przykładane nieco ponad godzinę - po
cztery pijawki na bolące kolano. 28 dni po zakończeniu terapii zmierzono
ponownie poziom bólu. Pijawkowa terapia przyniosła pacjentom szybką ulgę, przy
czym największy efekt zaobserwowano po 24 godzinach. Efektów ubocznych czy
zakażeń nie zanotowano, choć same ugryzienia pijawek były dość bolesne. Grupa
leczona bardziej typowymi dla współczesnej medycyny metodami miała gorsze
wyniki.
Należy pamiętać też o tym, że są przeciwwskazania do
przeprowadzenia hirudoterapii:
- niskie ciśnienie tętnicze krwi - jednak jest to przeciwwskazanie względne,
bowiem zależy to od budowy ciała, wieku, płci, ogólnego stanu pacjenta
- anemia
- hemofilia (dziedziczna choroba krwi)
- ciąża
- silne uczulenia na hirudozwiązki
- wiek poniżej 10 lat - lecz w wyjatkowych przypadkach (np. replantacja) to
kryterium może stać się względne
| |